Sa Pasca manna ispigrada in sa limba
Amus pensadu de bos acumpangiare in su regordu de sa filera longa de faeddos, espressadas o maneras de nàrrere chi inditant o, comente si siat, sunt ligados a sa festa de sa Resurretzione de Cristos, chi at bintu su malu e sa morte. Pasca, Pasca manna, Pasca magiore, Pasca de abrile sunt is faeddos o is locutziones sustantivales chi, segundu is biddas, imperamus in sardu pro inditare sa festa prus de importu pro is cristianos. S’ùrtimu domìnigu de sa Carèsima o Barantinu in antis de cumentzare sa Chida Santa est su Domìnigu de parma, piessignadu ocannu dae sa nova mala de su proibimentu impostu dae sa Politzia de Israele a su cardinale Pierbattista Pizzaballa de fàghere sa missa in su Sepurcru Santu de Gerusalemme. Cando sa Pasca manna no acontesset in abrile, ddi naramus chi est Pasca martzale (chi ruet in su mese de martzu).
Ma su faeddu Pasca in limba sarda no inditat isceti sa festa de sa Resurretzione de Cristos, sende chi dd’imperamus pro inditare fintzas àteras festas de importu pro sa cristianidade: Pasca de Nadale o Paschighedda est sa festa chi, su 25 de su mese de nadale, regordat su naschimentu de Cristos; cun sa locutzione Pasca de is Tres Rees inditamus, su 6 de ghennàrgiu, sa bìsita de is tres rees de Oriente a su Pipiu Gesùs; sa Pasca de s’ascensione est sa chi s’afestat a is baranta dies de sa Pasca manna; sa Pasca rosada o Pasca de rosas o Pasca de frores o Pasca frorida o Pasca de maju o Pasca de is perdonos est sa Pasca de s’Ispìritu Santu, sa calada de s’Ispìritu Santu a is Apòstolos e a sa Vìrgine Maria, chimbanta dies a pustis de sa Pasca manna, in italianu Pentecoste. E Pasca est fintzas unu nòmene pròpriu de persone.
Lunis de Pasca o Àtera die de Pasca, imbetzes, est sa manera pro inditare su chi in italianu est sa Pasquetta. A dolu mannu non sunt pagos is chi a dies de oe, sigomente no ischint chi Paschighedda bolet nàrrere Natale, ddi narant Paschighedda. Custu puru est un’esempru de sa lessificatzione noa cara a s’italianu chi amegat de sufrire sa limba sarda, comente a cando intendimus cùginu in pasa de fradile, sa cosa andat fata aici pro sa cosa bolet fata aici, novembre in pasa de onniasantu o santandria, etc.
Sa bellesa e su presu chi sa cristianidade bivet cun sa Pasca nde essint a pìgiu in una filera de similitùdines oramai cristallizadas in sa limba nostra: alligra che Pasca, cuntenta che Pasca, presada che una Pasca naramus de una persone cuntenta. Ma sa Pasca est presente fintzas in su patrimòniu paremiològicu antigu de sa cultura sarda: is ballos de Carrasegare si pagant in Carèsima, naramus pro regordare custa simana in ue tocat a èssere sèrios, sena de is demasias e is subraprus de cumportamentu comente a cussos chi piessignant su Carrasegare; martzu in Carèsima no pecat mai, pro inditare carchi cosa chi acontesset de seguru, aici etotu comente sa Carèsima in su mese de martzu; casca casca, ca benit Pasca, chi – isfrutende sa rima – si narat a unu preitzosu/mandrone cando cascat; sunt prus is dies de casca chi no cussas de Pasca, chi si narat pro espressare chi sa vida oferit prus dies malas, de fàmene, de turmentu o de pistighìngiu, chi no dies bellas, de abbundàntzia, de sulenu e de presu.
Ma tenimus fintzas ditzos de leghia, comente a si Pasca est de martzu e Paschighedda de domìnigu, massaju bendet is boes e còmporat trigu, chi faghiat pensare a un’annada mala. Cun riferimentu a sa Pasca de Nadale, de una cosa chi durat pagu si narat chi est durada de Pasca a sant'Istèvene, apenas una die, duncas nudda.
In fines, mancari pagu tziviles, non nos podimus ismentigare de sa filera longa de frastimos in ue essit su nòmene de sa Pasca: dae mala Pasca tengas!, chi a bortas podet àere si significu fintzas de una locutzione interietiva de ispantu, a su risu de is angiones (o de is crabitos) de Pasca, frastimu malu chi si narat a chie riet in unu momentu o de una cunditzione chi no si diat dèpere rìere, e casca casca, ca benit Pasca, Pasca de Nadale, is barras de pare, chi – mancari siat unu frastimu – si narat a manera brullana a chie est totu s’ora caschende.
Ma, tramudende a sa carrera de sa gastronomia, dd’acabbamus cun durchesa, pro ite ca sa Pasca puru, comente a is àteras festas de su calendàriu sardu, tenet is mandiares e is durches suos: dae is casadinas o pàdrulas, genia de durche, tundu e ladu, fatu cun prenimentu de casu friscu o de arrescotu, a su cocoi de Pasca o cocoi cun ou.
Chi siat una Pasca manna de paghe pro totus! Passade-nche-dda bene, comente totu disigiades!
* di Antoni Nàtziu Garau
E' questo il tempo giusto per abbonarsi a L'ARBORENSE
Il giornale direttamente a casa tutte le settimane.