Sabato, 02 Maggio 2026

 

Narabuia. Su spantu de turistas e de sa genti biendi un’ampudda asusu de unu fumajolu

Su domìnigu de sa Sagra de is tzìpulas a bentu, s’otu de martzu passau, comenti eus giai scritu in custu giornali etotu, una bella trupa de genti fiat firma in sa pratza manna de sa festa a conca artziada. De sa manera de fueddai pariant de Casteddu e ddus apu intèndius arriendi e narendi: Càstia unu pagheddu custa cosa! Ma ti parit ca su maistu de muru si-ndi depiat scaresci in cobertura unu butillioni de binu?  E un’ateru chi fiat acanta: No si-ndi dd’at scarèsciu. De s’imbriaghera no-nci dd’at fata a ndi-ddu calai a terra.

Duncas, apu pesau sa vista e apu biu, asusu de unu fumajolu, un’ampudda manna de binu a metadi e cun su tapu de ortigu. Mi seu spantau e apu pensau chi fessit una brulla de calincunu in dii de festa, ma chistionendi cun genti, ingunis e apustis, apu scìpiu chi no fiat una brulla, ma una cosa chi si biit e biiat in logus meda. Duncas, mi seu postu a pregontai a genti manna e a genti sperta. Su chi apu intèndiu de is mannus est: No dd’apu mai biu e est sa prima cosa chi intendu; de genti sperta: Dd’apu stètiu biu in àterus logus, ma no m’arregordu ni innui dd’apu biu ni sciu poita ddu faiant.

Duncas, apu mòviu is canalis de is social e apu tentu unu muntoni mannu de genti chi dd’iat giai biu, connotu e chi iat intèndiu motivus diferentis. Iat a essi bellu a intendi finas su chi sciint is ligidoris in contu de custa cosa e ancora prus bellu iat a essi a arriciri calincunu scritu de testimonia. Is ideas chi funt arribadas funt is prus diferentis, cun calincuna finas unu pagheddu sena de significu perunu. Su primu chi m’at donau cunfirma chi cussa manera de ponni ampuddas asusu de is fumajolus no fessit sceti chistioni de Narabuia e de cussa domu est stètiu un’amigu de Sabarussa.

M’at scritu: Candu a piciocheddus s’andaiat a scola a pei e si camminàt a conca artziada comenti faint is pipius, fiant medas is fumajolus in bidda chi teniant un’ampudda o unu butillioni. Creu chi fessit po fai prus bellu su fumajolu. Un’àteru amigu de Siamanna m’at nau chi in Siapicia su nonnu teniat una butìllia de coca cola in sa punta de su fumajolu.

At sighiu narendi: Apustis in bidda si funt imperadas tèulas po ddu fai prus bellu. Duncas, po issus e àterus iat a essi unu motivu de bellesa. Candu sa genti est pòbera s’acuntentat de pagu e no circat cosas de lussu, ma forsis est unu pagheddu tropu pagu un’ampudda in cobertura. In Narabuia etotu, in s’arruga de Roma, ddoi at unu fumajolu cun d-unu conilleddu de pedra: custu mi parit prus unu motivu de bellesa. In àterus logus si biint puddighinus de ferru chi si movint segundu comenti tirat su bentu: e custu puru si cumprendit.

Ma un’ampudda, mesu prena e tupada? Àtera genti chi apu intèndiu m’at nau chi ant connotu fumajolus chi acabbant cun d-unu butillioni segau in su fundu e sena de tapu po fai tirai mellus sa giminera e poderai prus caloria in domu, sena de perìgulu chi no-nd’abarressit aìnturu. Ma custu puru parit una strambesa, poita su bidru s’iat a segai po sa caloria manna e unu stampu sceti, comenti a sa buca de sa butìllia, forsis, no iat a fai tirai nudda, lassendi su fumu aìnturu. Un’àtera idea chi m’est arribada de biddas diferentis est stètia cussa chi su butillioni podiat essi una manera antiga po si sarvai de is lampus.

Una spètzie de amparu chi no fait arribai is lampus o ddus fait scarrigai atesu. Ma custa puru mi parit una cosa chi no torrat: mi parit chi est pròpriu s’àcua a acostai is lampus e no a nci-ddus stesiai. Un’àtera possibilidadi est cussa – segundu chini mi dd’at nau – chi serbessit po no fai acuiai is pillonis.

S’ampudda de imbìdriu no permitit a is pillonis de arresci cun is armus e duncas no si firmat e no faint dannu faendi niu o dormendi ingunis. De Atzara est arribada un’àtera idea arricia de antigus: su colori birdi e su bidru, cun su soli, faint unu paru de lampaluxi e is pillonis timint e si-nci fuint. Custa puru batallat cun s’idea chi is pillonis s’avesant luegus a is stratallus. Calincuna àtera personi de Zrofolliu e de àterus logus, invècias, m’at scritu chi su significu de su bidru – e finas de is sprigus – est meda prus fungudu: funt amparu contras a brùjias, dimònius, malifatus e frastimus.

Duncas, si ponit in su fumajolu po no permiti a spìritus malus de imbucai aìnturu de cussu logu. Custu si podit cumprendi finas de sa traditzioni chi Babbu Natali e sa Befana pròpriu de ingunis intrant po betiri is arregalus. Comenti chi sa giminera fessit su logu prus dilicau de sa domu.

In Continenti, pruschetotu in Piemonti, si creiat chi is Mascas, janas de cussus logus, si mudànt in fumu o bentu e duncas su bidru nci-ddas faiat stesiai atesu pròpriu in su logu innui nci bessiat su fumu de su fogu e ddoi tiràt bentu. Un’amigu de Ilartzi m’at scritu chi in Uta ddoi at oindii unu maistu de muru chi asusu de is fumajolus ddoi ponit cosa antiga e finas a bronzetus.

Unu bixinu de domu m’at contau chi s’ajajau teniat in sa cobertura cuaddeddus de pedra chi ddis narànt marrulleris. S’ùrtima idea est chi su butillioni mesu prenu serbessit po pediri sa beneditzioni a Deus po s’annada de su lori, de sa bìngia o de àteru. E bosaterus? Ita narais?

Faina fatta cun s'agiudu de sa Regione Sardigna Avisu IMPRENTAS - L.R. 22/2018, art. 22

A cura di Michele Antonio Corona


E' questo il tempo giusto per abbonarsi a L'ARBORENSE

Il giornale direttamente a casa tutte le settimane.

Scopri come fare

Pin It

Iscriviti al nostro canale youtube

Guarda i nostri video dalla diocesi

YouTube icon