Lunedì, 04 Maggio 2026

 

Glotologia. Su caminu longu de su sardu

Sighende su caminu de su sardu e de is relatas cun àteras limbas e culturas, non podimus ismentigare s’addòbiu de su sardu cun àteras duas limbas sorres, su catalanu e s’ispagnolu. Pro ite sorres? Pro ite cussas puru sunt sa sighidura de su latinu lòmpidu a sa Penìsula ibèrica cun s’isparghidura de s’Imperu romanu. E pro ite custu addòbiu?

Inoghe puru, sa connoschèntzia de is acontèssidos istòricos – chi diat èssere tropu istentosu a ddos remonare in custu articuleddu – agiudat a ddu cumprèndere. Naramus isceti chi, mancari paba Bonifàtziu VIII, in su 1297, aeret nominadu a Jacu II de Aragona ree de Sardigna e Còrsica, sa conchista de s’Ìsula nostra - in ue, a prus de is bator Giuigados, nche teniamus s’influèntzia de is Pisanos in su Cabu de Giosso e in Gaddura e de is Genovesos in Logudoro – fiat cumentzada isceti in su 1323 e fiat sighida fintzas a su 1478, cando fiat acabbadu su Marchesadu de Aristanis.

A pustis de sa conchista aragonesa, sa relata intra de su catalanu e su sardu fiat istada una relata de diglossia, est a nàrrere chi is Sardos ant sighidu a faeddare su sardu e, totu a su prus, cumprendiant su catalanu, ma non ddu faeddaiant (francu is prèides, is notàrios e calicunu àteru). Su catalanu fiat sa limba de is Corts. Is decretos de is guvernadores fiant iscritos in catalanu, aici etotu comente a is privilègios e is àteros disponimentos reales, is gridas de su vitze-re, is comunicatziones de is funtzionàrios a is autoridades munitzipales, is atos amministrativos de Tàtari, de Casteddu e de Aristanis.

Me in is sèculos XVI e XVII su catalanu dd’impreant pro compilare is registros parrochiales, pro marcare batijares, cunfirmas, cojas e mortes. Su sardu si sighit a impreare pro iscrìere is condaghes de crèsias e cunventos, mentras in catalanu s’iscrient is istatutos de is grèmios, is assòtzios de is artesanos. In sa carrera de s’evangelizatzione, giai incumentzende dae su 1567 a su catalanu ddu remplasat su castillianu, est a nàrrere s’ispanniolu.

Su generale de sa Cumpangia de Gesùs, difatis, cumandat s’impreu de s’ispanniolu pro is prèigas. (4 – sighit)

Faina fatta cun s'agiudu de sa Regione Sardigna Avisu IMPRENTAS - L.R. 22/2018, art. 22

A cura di Antoni Nàtziu Garau


E' sempre tempo per abbonarsi a L'ARBORENSE

Approfitta delle nostre promozioni.

CLICCA QUI per sapere come fare

 

Pin It

Iscriviti al nostro canale youtube

Guarda i nostri video dalla diocesi

YouTube icon