Sabato, 02 Maggio 2026

 

Agricultura. No est ancoras passau su dannu mannu a is matas de olia

No est de tempus meda chi finas is giornalis de s’Inghilterra ant scritu in contu de is maladias stràngias chi funt arribendi a is matas de sa terra nostra. No est po fai chistionis contras a is stràngius o po fai pensai chi is dannus de sa terra nostra arribant de foras, ma sceti po arremonai cussu chi est acontessendi a is matas de olia. Is matas s’allupant a bellu a bellu finas a morri, si caramant e morint.

Nd’arruit sa folla, sa mata bessit groga e acabbat de bivi. In sa regioni de sa Pùllia ndi funt mortas binti milionis de matas de olia de su duamillatrexi a oi. No seu chistionendi de pagu cosa, ma de sa parti de tres de totu is matas de cussa regioni, chi finas a insaras fiat sa prima in su produsimentu de ollu in totu s’Itàlia. Ddoi est de nai in prus chi medas de cussas matas no teniant dexi annus, ma teniant sèculus de vida.

E candu morit unu muntoni diaici mannu de matas de olia, si cumprendit chi no nci perdint sceti is meris de is matas, ma is chi tenint prentzas, chini bivit totu s’annu cun sa punna de traballai po arregolli s’olia, chini còmporat e torrat a bendi s’ollu. Ma ita est chi at fatu cussu dannu? Est sa Xylella fastidiosa. Una dexina de annus a oi est arribada de s’Amèrica de bàsciu cun in is matas de cafei po s’Olanda.

De su duamillacincu a su duamillacatòdixi funt intradas in Europa agiumai trinta millionis de matas stràngias, pillonatzus e taleas. Cun cussas matas funt intraus finas babaloteddus chi in Europa no fiant nodius. Est comenti a cussu chi est acontèssiu in su millicincuxentus, candu is spagnolus funt andaus a cussas terras (Amèrica de bàsciu e de susu) e ant spèrdiu unu muntoni mannu de cussa genti chi biviat ingunis portendi-nci arresfriu, varicella e àteras maladias chi po nosu fiant normalis e, invècias, po issus fiant noas.

In Europa, candu arribant cosas de is Stadus atesu, su sistema circat de cumprendi chi nci siat o no perìgulu po sa vida. Duncas, chi me in d-unu portu de Europa arribat unu càrrigu de patata, pro esempru, tocat luegus a ndi controllai unu pagu, po essi segurus chi no ddoi siat maladia o perìgulu.

E, sighendi s’esempru, de binti o trinta container de patata, ndi forrogant unu o mesu; chi cussu est sanu, sa patata intrat e si spainat in su mercau europeu. In àterus logus, comenti a sa Zelanda Noa o a su Cile, su sistema est prus serrau a sa novidadi. Duncas, no faint intrai nudda chi no siat totu seguru, controllau e no tèngiat billetu de certificatzioni. Cussa pesta de sa Xylella fiat giai connota de chini studiat is matas e sa pesta chi ddis atacat, poita iat giai spèrdiu is bìngias de is americanus.

In s’Amèrica de bàsciu cussas maladias no tenint su pròpiu efetu chi tenint innoi, poita is matas no fiant prontas a s’amparai de cussa pesta. In Sardìnnia puru sa malàdia est arribada e at fatu dannu mannu me in is olivarius de unu muntoni mannu de genti.

Ma forsis si-nd’arregordaus de prus de cussu babaloteddu chi si-nci at papau e at fatu sicai unu muntoni mannu de parmas. E insaras? Comenti si podit fai a cumbati cussas maladias? De seguru tocat a fai controllus e a provai a firmai s’intrada de totu cussu chi si podit fai dannu. Ma, impari a custu, tocat a arregordai chi su mundu at sèmpiri tentu custu movimentus de genti, de animalis e de natura.

Faina fatta cun s'agiudu de sa Regione Sardigna Avisu IMPRENTAS - L.R. 22/2018, art. 22

A cura di Michele Antonio Corona


E' sempre tempo per abbonarsi a L'ARBORENSE

Approfitta delle nostre promozioni.

CLICCA QUI per sapere come fare

 

Pin It

Iscriviti al nostro canale youtube

Guarda i nostri video dalla diocesi

YouTube icon