Sabato, 02 Maggio 2026

Allutos pro Santu Antoni e Santu Sebestianu

Foghilone, fogulone, fogarone, fogadone, tuva, tùvera. Dae una leada a s’àtera de Sardigna, dae una bidda a s’àtera podet mudare su nòmene (foghilone, fogulone arribant dae su lat. foculu(m) + su sufissu ammanniadore –one; fogarone, fogadone arribant dae su lat. focaris-e; tuva, imbetzes, arribat dae su lat. *tufus, forma osca di tubus), segundu is logos podet mudare carchi costumàntzia de sa gente, ma no sa sustàntzia: cumentzende dae s’iscurigadòrgiu, si faghet festa totus impare a inghìriu de su fogu allutu, baddende, papende e bufende, comente acontesset su bèsperu de sa festa de Santu Antoni e su bèsperu de sa festa de Santu Sebestianu.

In is primos nòmenes est craru su riferimentu a sa base lessicale chi regordat su fogu; in tuva, imbetzes, su riferimentu est a su truncu isbòidu a intro, tuvudu, de una mata manna chi si-nde istantàrgiat, acotzadu, in mesu de sa pratza e chi a inghìriu a inghìriu si ddoe acabiddat sa coma. In biddas meda, fintzas de s’artzi-diòtzesi nostra, su foghilone de Santu Antoni o de Santu Sebestianu aberit sa simana chi portat cara a su Carrasegare.

In sa costumàntzia de is foghilones nde essint a campu a manera crara maneras de pensare e ritos antigos, nàschidos in antis de Cristos, comente sa chistione de sa fortza innetadora e fecundadora de su fogu chi annuntziat su tramudu dae s’ierru a su beranu, in ue si-ddoe sunt acabiddadas credèntzias e pregadorias de sa religione catòlica.

Is fogos, duncas, sunt una de cuddas ocasiones de mediatzione intra de rituales antigos meda chi, cun su tempus, si sunt cristianizados. Una cosa est segura: chi in ocasione de custas festas, a inghìriu de is fogos allutos in onore de su santu, faghent sa prima essida is màscheras de su Carrasegare, comente a is Corriolos de Neoneli o is Mamutzones de Samugheo o is Sonagiaos e s’Urtzu de Ortueri, pro nde remonare una pariga isceti.

E, cumentzada chi siat sa simana de su Carrasegare, cumbenit a non si-nde iscarèssere de su chi narat su ditzu antigu, un’invitu a si cumportare bene: is baddos de Carrasegare si pagant in Carèsima.

Faina fatta cun s'agiudu de sa Regione Sardigna Avisu IMPRENTAS - L.R. 22/2018, art. 22

A cura di Antoni Nàtziu Garau


E' sempre tempo per abbonarsi a L'ARBORENSE

Approfitta delle nostre promozioni.

CLICCA QUI per sapere come fare

 

Pin It

Iscriviti al nostro canale youtube

Guarda i nostri video dalla diocesi

YouTube icon