Glotologia. Su caminu longu de su sardu
Su Tratadu de Londra de su 1718 e, a prus a prus, s’Unidade de Itàlia de su 1861 ant favorèssidu sa torrada de sa Sardigna, e de su sardu, a sa carrera culturale e linguìstica italiana. Ma is Sardos fiant e sunt abarrados pro su prus sardòfonos fintzas a sa de duas Gherras mannas. A pustis, s’afortiamentu de su sistema de istrutzione, sa mobilidade (a bortas pro chircare traballu) e is cojas cun persones de àteras regiones de Itàlia, s’arribu in su 1956 de sa televisione a Sardigna, ant fatu a manera chi is Sardos aerent imparadu fintzas s’italianu chi, dae su 1999, est sa limba ufitziale de sa Repùblica.
Sa relata e s’intritzu intra de sa limba istòricu-identitària nostra e sa limba italiana sunt cosas chi connoschimus bene, ca amegamus de ddas bìvere. Custas ammisturant a pare in totu is setores de analizu linguìsticu. In s’italianu chi faeddamus, difatis, essint a pìgiu maneras de nàrrere, faeddos e àteros piessignos grammaticales de su sardu: pensamus a espressadas comente a non fa ad andare a Oristano; cosa tutto stai dicendo?; ho visto a Mario entrando all’edicola; stavo facendo una passeggiata … e non mi ha sorpreso un temporale!; le curve mi hanno fatto venire brutta voglia; maestra, le dica cosa a Gianni, che mi sta tutta l’ora scocciando! e aici sighende.
S’italianu, duncas, in Sardigna at pigadu is colores de su sardu e, pro cussu, is istudiosos ddi narant italianu regionale de Sardigna. A s’imbesse, s’italianu est lassende rastros fungudos in su sardu e no isceti pro more de s’imprèstidu de faeddos chi in sardu no nche-ddos teniamus (ràdio, televisione, frigorìferu, tèrmines tècnicos comente a ecografia, eletrocardiogramma, inflatzione, etc.), ma semus connoschende fintzas formas de ammisturu chi pertocant sa morfosintassi (dd’apo bidu intrare a s’ambulatòriu, e no intrende; eris Maria at saludadu su dotore, e no a su dotore; etc.) e su lèssicu de su connotu: sa gola pro nàrrere su gùturu, sa gratìcula pro nàrrere sa cadriga, apo chièdiu s’ora in pasa de apo pregontadu s’ora, e aici sighende. Faeddos, custos, chi diamus dèpere evitare.
(6 – fine)
Faina fatta cun s'agiudu de sa Regione Sardigna Avisu IMPRENTAS - L.R. 22/2018, art. 22
A cura di Antoni Nàtziu Garau
E' sempre tempo per abbonarsi a L'ARBORENSE
Approfitta delle nostre promozioni.
CLICCA QUI per sapere come fare