Israeli. Po cumprendi mellus cali funt is arraxinis de su Stadu ebràicu de oi
In su 1897 in Basilea (tzitadi de importu de sa Svìtzera) Theodor Hertz iat fundau su Movimentu sionista. Su nòmini arribat de sa manera de tzerriai su cucureddu de Gerusalemi: Sion. Hertz iat dèpiu luegus batallai cun duas ideas diferentis. A unu chìrriu, s’ebraismu titulari (traditzionali e ortodossu), chi pensàt de torrai a pigai sa terra sceti po mori de su Mèssia, candu at a essi stètiu Deus etotu a ddu bolli. A s’àteru chìrriu, is ebreus prus pagus devotus (reformaus) chi iant bogau is regulas de sa traditzioni religiosa, biendi ca essi disterraus depiat essi sa cunditzioni po bìviri sèmpiri abetendi su Mèssia.
Duncas, po custus no si depiat torrai a cussa terra, poita dònnia terra fiat domu insoru. Intra de custas duas ideas, ndi fiat nàscia una, sèmpiri prus forti, chi ddas iat postas apari: Deus ddus iat fatu bìviri in terras atesu po ddis allichidiri sa Terra de Israeli antiga e torrai a pesai su Stadu. In is primus annus de su Millenoixentus su primu maistu ebraicu de sa Palestina, Abraham Isaac Kook, iat spoddiau una teoria noa: is ebreus pagu devotus – cussus reformaus – iant a essi stètius de Deus imperaus, chene ddu sciri, po ndi stantargiai Israeli comenti a unu Stadu chèrfiu de Deus etotu.
Custa idea est arribada finas a su 1948, candu sa parti prus traditzionali de Israeli s’est posta politicamenti impari a is socialistas. Ma est stètiu su rabbinu Zav Yehuda Kook, fillu de Abraham Isaac, a fai ghetai “a deretu” su Stadu e is detèrminas de su Guvernu. Difatis, a pustis de sa gherra de Sesi Diis de su 1967, po issu e po chini dd’iat sighiu, no si podiat mai torrai asegus de is territòrius ocupaus, po no traixi sa voluntadi de Deus.
E candu si ponit Deus in mesu de custas cosas s’arriscat de essi prus tostorrudus de is molentis. Apustis de sessanta annus, is prus titularis no andànt nimancu a votai, po no tenni nudda cun su Stadu laicu e non si-nci ghetant in polìtica; in s’interis cussus prus pagus cìrdinus intra de is ortodossus creint chi sa polìtica de su Guvernu depit ammanniai is interessus de is comunidadis insoru, po fai cresci sa cultura e sa Scola, su nùmeru de is pipius chi nascint.
Imoi ddoi funt duus partidus de prus ortodossus, chi faint impari su 13 % de totu sa populatzioni: Ebraismo della Torah unito, chi circat is votus de is chi arribant de s’Europa, e Shas, votau de is ebreus chi arribant de s’Àfrica de susu, is de s’orienti e de is logus a su prus musulmanus.
Un’àtera diferèntzia manna est a fai su militari o no. Is sionistas religiosus faint su militari poita sceti cun custa faina si podit amparai su Stadu de Israeli e sa vida de sa genti; is prus ortodossus, invècias, dd’arrefudant poita is sordaus faint meda pecaus cun armas, cun stilis de vida, acostendi-sì a pòpulus e tzitadis paganas.
Chini ligit no pensit ca est cosa de pagu contu sa chistioni, poita su nùmeru de is prus ortodossus crescit de su 4 % donni annu e sa gherra in Gaza est pesendi unu muntoni mannu de chistionis polìticas e religiosas.
Tocat finsas a sciri chi is prus ortodossus no s’intendint parti de su Stadu ebràicu e, no pagu bortas, no tenint ni su documentu de identitadi, ni su passaportu, ni faint nudda po otenni agiudu de su servìtziu sanitàriu natzionali e tenint grupus eletrògenus po produsi currenti chene s’atacai a sa retza de su Stadu.
Faina fatta cun s'agiudu de sa Regione Sardigna Avisu IMPRENTAS - L.R. 22/2018, art. 22
A cura di Michele Antonio Corona
E' sempre tempo per abbonarsi a L'ARBORENSE
Approfitta delle nostre promozioni.
CLICCA QUI per sapere come fare